Devrim'den Togg'a: Cumhuriyet'in Yerli Otomobil Yolculuğu Nasıl Geçti?

Ben Emre Kayhan. Her 29 Ekim'de aklıma aynı sahne gelir: 1961 yılının Cumhuriyet Bayramı, Ankara'da bir tören alanı ve kaputunun altında benzin olmadığı için bir süre sonra duran, elde yapılmış beyaz bir otomobil. Hikâyeyi bilenler o anı hep "olmadı" diye anlatır. Ben o anı başka türlü okuyorum: bir ülke, 1961'de kendi otomobilini dört ayda yapabileceğini göstermişti.

Cumhuriyetin 103. yılında, 29 Ekim 2026'da, bu yazıda Türkiye'nin yerli otomobil yolculuğunu üç durakta anlatıyorum: Devrim, Anadol ve Togg. Sonunda da sana somut bir şey bırakacağım: bu yolculuğun 2026'daki durağını, yani Togg T10X ile T10F'yi, sitede nasıl yan yana koyabileceğini.

Cumhuriyet ve otomobil: hikâye nereden başlıyor?

Hikâyenin zemini 1923'te kuruldu, otomobil projesi ise 1960'ların başında geldi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya'da arkadaşlarına "Efendiler! Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz." dedi ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi. Genç Cumhuriyet'in ilk on yıllarında öncelik demiryolu, fabrika ve okuldu. Otomobil o dönemde ithal edilen bir üründü.

Kendi otomobilini yapma fikri ise ancak 1960'ların başında somut bir projeye dönüştü. İlk deneme de yine bir Cumhuriyet Bayramı'na, 29 Ekim 1961'e yetiştirilmek üzere yapıldı.

Devrim (1961): dört ayda yapılan ilk yerli otomobil

Devrim, Türkiye'de tasarlanıp üretilen ilk otomobil olarak kabul edilir. 1961'de dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in talimatıyla, Eskişehir'deki Devlet Demiryolları fabrikasında (2026 itibarıyla TÜRASAŞ bünyesinde) bir grup mühendis ve işçi tarafından yapıldı.

Kaynaklarda öne çıkan bilgiler şöyle:

• Proje, kaynaklarda 129 gün olarak anlatılan kısa bir sürede tamamlandı.
• Kaynakların çoğuna göre dört araç yapıldı; tamamen yerli olarak bitirilenlerin sayısı kaynaklara göre değişiyor.
• Araçlar 29 Ekim 1961 Cumhuriyet Bayramı için Ankara'ya getirildi.
• Tören günü araçlardan birine benzin konulmadığı için otomobil kısa bir yoldan sonra durdu. Hikâyenin en çok bilinen anı budur.
• Günümüze yalnız bir Devrim ulaştı ve Eskişehir'de, TÜRASAŞ yerleşkesindeki Devrim Arabaları Müzesi'nde sergileniyor.

Devrim seri üretime hiç geçmedi. Ama Türkiye'nin otomobil tasarlayıp yapabileceğini gösteren ilk somut kanıt oldu. 2008 yapımı "Devrim Arabaları" filmi de bu hikâyeyi yeni kuşaklara tanıttı.

Anadol (1966): seri üretime geçen ilk yerli marka

Devrim'den beş yıl sonra, Aralık 1966'da Otosan, Anadol'u seri üretime aldı. Anadol, Türkiye'de seri üretilen ilk yerli otomobil markası olarak geçer.

Anadol'u farklı kılan iki şey vardı:

• Cam elyafı (fiberglas) gövde: O yıllarda sac kalıp yatırımı pahalıydı. Fiberglas, az adetle üretime başlamayı mümkün kıldı.
• Ford mekaniği: Motor ve mekanik aksam Ford Cortina kökenliydi. Yani gövde ve marka yerliydi, motor değildi.

Anadol uzun yıllar boyunca sedan, station wagon, spor model ve pikap gövdeleriyle üretildi. 2026'da hâlâ klasik otomobil meraklılarının en sevdiği Türk otomobillerinden biri. Üretimin ne zaman bittiği kaynaklarda farklı yıllarla veriliyor; kesin olan, Anadol'un 1960'lardan 1980'lere uzanan dönemde Türkiye'nin otomotiv sanayisinde bir okul işlevi gördüğü.

1970'ler ve sonrası: lisansla üretim dönemi

Anadol'dan sonra Türkiye'de otomobil üretimi büyük ölçüde yabancı markaların lisansıyla büyüdü. Bursa ve çevresinde kurulan fabrikalar, yan sanayi ve binlerce mühendis bu dönemin ürünü. Türkiye 2026 itibarıyla Avrupa'nın önemli otomobil üretim merkezlerinden biri, ama uzun yıllar boyunca bu otomobillerin markası ve tasarımı yurt dışındaydı.

Bu dönemin en tanıdık iki adı Tofaş'tan çıktı. Murat 124, 1971'de Tofaş'ın Bursa fabrikasında Fiat lisansıyla üretilmeye başlandı ve geniş halk kitlelerinin otomobille tanışmasında büyük rol oynadı. Ardından Fiat 131 tabanlı Kuş serisi (Şahin, Doğan, Kartal) geldi; 1970'lerin sonundan 2000'lerin başına kadar Türk yollarının vazgeçilmezi oldu.

"Kendi markamız" fikri ise 2010'ların sonunda yeniden masaya geldi.

Togg (2018-2026): elektrikli dönemde yeni bir başlangıç

Togg (Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu), 25 Haziran 2018'de kuruldu. Kurucu ortaklar Anadolu Grubu, BMC, Kök Grubu, Turkcell, Zorlu Holding ve TOBB'du; ortaklık yapısı sonraki yıllarda değişti.

Togg'un yolculuğundaki önemli tarihler:

Fabrikanın açılışının 29 Ekim 2022'ye denk getirilmesi tesadüf değil. 1961'de Devrim'in yetiştirilmeye çalışıldığı bayram, 2022'de Togg'un fabrika açılışının tarihi oldu.

Togg'un Devrim ve Anadol'dan temel farkı, baştan elektrikli ve baştan seri üretim için tasarlanmış olması. Gemlik'teki fabrikanın tam kapasitede yılda 175.000 araç üretmesi hedefleniyor.

T10X mi T10F mi? 2026'daki durağı yan yana koy

Yolculuğun 2026'daki durağında Togg'un iki modeli var:

• Togg T10X: C-SUV gövdeli ilk model.
• Togg T10F: fastback sedan gövdeli ikinci model.

İki model de 2026 model yılında 52,4 kWh (Standart Menzil) ve 88,5 kWh (Uzun Menzil) batarya seçenekleriyle, arkadan itişli 218 PS ve dört çeker 435 PS güç seçenekleriyle listeleniyor. Aradaki fark büyük ölçüde gövdede, iç hacimde ve donanım paketlerinde.

Karar vermeden önce iki modelin aynı batarya ve donanım seviyesindeki sürümlerini yan yana koymanı öneririm. Örneğin Togg T10X V1 RWD Uzun Menzil ile Togg T10F V1 RWD Uzun Menzil karşılaştırması menzil, bagaj ve donanım farkını tek tabloda gösteriyor. Tüm sürümler için Togg marka sayfasına bakabilirsin.

Son Söz

1961'de benzini bitince duran Devrim ile 29 Ekim 2022'de üretime başlayan Togg arasında 61 yıl var. Aradaki her durak, Anadol'un fiberglas gövdesi de lisanslı üretimin yetiştirdiği mühendisler de, bu yolculuğun parçası.

Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun.

Bir araç alacaksan, bu yolculuğun 2026'daki halkasını resmî verilerle kendin karşılaştır: arabakarsilastirma.com.tr

Kaynaklar: Devrim için TRT Haber ve Kure Ansiklopedi (Devrim Arabaları, TÜRASAŞ Devrim Arabaları Müzesi); Anadol için Hagerty ve Just Auto; Murat 124 ve Kuş serisi için Tofaş 2022 faaliyet raporu; Togg için Togg açıklamaları, Cumhuriyet ve Yeni Şafak (T10X çekilişi, 29 Mart 2023), Para Dergi (T10F satışı, 15 Eylül 2025) ve electrive (üretim kapasitesi, Ocak 2026). Teknik değerler arabakarsilastirma.com.tr'deki 2026 model yılı kayıtlarından.

Emre Kayhan